ăn độn

Người nông dân ăn độn với khoai lang trong bữa trưa.

Định nghĩa

1. Động từ:
   • Ăn kèm, ăn thêm các thực phẩm ít giá trị (như khoai, sắn, rau, củ) vào cơm để làm tăng khối lượng bữa ăn, thường do thiếu gạo hoặc muốn tiết kiệm: "ăn độn" chỉ hành động trộn lẫn các loại thực phẩm rẻ tiền, dễ kiếm vào cơm để ăn cho no, phổ biến trong thời kỳ khó khăn về lương thực.
   • Hình thức ăn uống có sự kết hợp nhiều loại thực phẩm khác nhau, không chỉ riêng cơm: "ăn độn" cũng dùng để chỉ việc thêm các nguyên liệu khác vào cơm để tạo sự đa dạng, dù không nhất thiết vì thiếu thốn.

Ví dụ sử dụng

• Động từ:
  • Thời bao cấp, nhiều gia đình phải ăn độn khoai sắn để khỏi đói. (Trong thời kỳ kinh tế khó khăn, người dân phải trộn khoai, sắn vào cơm để có đủ lương thực.)
  • Bà tôi thường ăn độn rau lang vào cơm vì vừa ngon vừa đỡ tốn gạo. (Bà tôi hay thêm rau lang vào cơm, vừa tạo hương vị vừa tiết kiệm gạo.)
  • Cơm độn đậu xanh là món quen thuộc của người dân vùng núi. (Cơm trộn đậu xanh là món ăn phổ biến ở miền núi.)

Các cách sử dụng nâng cao

• "ăn độn" mang nghĩa ẩn dụ: chỉ sự kết hợp, pha trộn không hài hòa hoặc thiếu chất lượng trong các lĩnh vực khác (hiếm dùng).

  • Bài luận này ăn độn quá nhiều ý tưởng linh tinh, thiếu mạch lạc. (Bài viết pha trộn nhiều ý tưởng rời rạc, không thống nhất.)

• "cơm độn" (danh từ): món cơm đã được trộn với các thực phẩm khác.

  • Cơm độn ngô là món chính của đồng bào dân tộc thiểu số vào mùa giáp hạt. (Cơm trộn ngô là thức ăn chủ yếu của đồng bào dân tộc khi thiếu lúa.)

Biến thể và từ gần giống

• Độn (động từ): thêm, trộn vào, làm cho đầy thêm.

  • Độn thêm bông vào gối cho êm. (Thêm bông vào gối để tạo độ êm.)

• Ăn chay (động từ): ăn các thực phẩm từ thực vật, không ăn thịt — khác với "ăn độn" vì không liên quan đến việc trộn thêm.

  • Cô ấy ăn chay vào ngày rằm. (Cô ấy chỉ ăn đồ chay vào ngày rằm.)

Từ đồng nghĩa

• Ăn thêm: ăn kèm một thứ gì đó ngoài cơm.
• Trộn cơm: trộn các thực phẩm khác vào cơm để ăn.
• Ăn cháo độn: một dạng đặc biệt của "ăn độn" khi dùng cháo thay cơm.

Thành ngữ liên quan

• Cơm độn khoai sắn: chỉ cảnh sống thiếu thốn, phải ăn uống tạm bợ.
  • Những năm chiến tranh, cơm độn khoai sắn là chuyện thường ngày. (Thời chiến, việc ăn cơm trộn khoai sắn là điều bình thường.)